Studia nad społeczną rolą płci w krajach post-komunistycznych

Transformacje społeczne, polityczne i gospodarcze, jakie zaszły w Europie ¦rodkowej pod koniec lat 1980. i na początku 1990. zmieniły nie tylko sposób sprawowania władzy, ustrój gospodarczy, a także przyczyniły się do zmian w szeroko rozumianej sferze społecznej i kulturowej, w tym hierarchii wartości i celów oraz aspiracji i oczekiwań różnych grup społecznych. Post-komunistyczne społeczeństwa, uwolnione od obowiązujących i deklarowanych zasad egalitarności, równości i jedności, zaczęły ewoluować w kierunku różnorodności i identyfikacji własnych tożsamości. Zmiany te są rezultatem zarówno odreagowywania na socjalistyczne metody i praktyki zarządzania społeczeństwem, jak i ogólnych tendencji i przemian kulturowych, jakie zachodzą w całym uprzemysłowionym świecie od końca 20. wieku.

Jednym z zasadniczych efektów transformacji przełomu 20. i 21. wieku jest wzrost różnorodnych procesów i studiów kulturowych. Kultura staje się nowym słowem - kluczem, które ma wyjaśniać zachodzące przemiany, zarówno globalne, jak i lokalne. Jedną z ważnych, a stosunkowo rzadko poruszanych w krajach post-socjalistycznych dziedzin badawczych jest gender studies, polegające na wielopłaszczyznowych i interdyscyplinarnych studiach nad społeczną funkcją płci. Analizie jest poddawana problematyka płci w sensie społecznym oraz kwestie funkcjonowania związanych z nią ról i modeli społeczno-kulturowych. Studia te łączą badania z zakresu socjologii, psychologii, geografii, prawa, historii, kulturoznawstwa, antropologii, literatury i innych nauk humanistycznych.

Społeczeństwa Europy ¦rodkowej i Wschodniej, byłego Związku Radzieckiego, a także niektórych państw Azji i Afryki, posiadają wyraĽne piętno odciśnięte przez dominujący w drugiej połowie 20. wieku system socjalistyczny. Wspólny kontekst historyczny i przestrzenny, podobne lub takie same procesy, ścieżek rozwoju oraz ogólne uwarunkowania, tworzą z krajów byłego Bloku Wschodniego unikatowy heterogeniczny, lecz posiadający w znacznej mierze wspólny mianownik obszar badań dynamicznych procesów społecznych i kulturowych.

Nasza grupa stawia sobie za cel organizację oraz prowadzenie projektów badawczych realizowanych w tematyce gender studies, ze szczególnym uwzględnieniem byłych krajów socjalistycznych. Wspólne doświadczenie totalitarnego systemu, mimo często różnych lokalnych uwarunkowań, tworzy wspólna płaszczyznę badawczą oraz ułatwia syntezy i zrozumienie wielu współcześnie zachodzących procesów. Badania naszej grupy obejmowały:

• Analizy znaczeń i ról przypisywanych kobietom oraz mniejszościom seksualnych w krajach post-socjalistycznych
• Feminizm i męskość
• Płeć biologiczna, płeć kulturowa i tożsamość
• Przemiany społecznej roli płci po przystąpieniu krajów Europy ¦rodkowej do UE
• Czynniki wpływające na zmiany ról przypisywanych płciom
• Procesy społecznej konstrukcji płci
• Wizerunki, mity i stereotypy płci oraz ich post-komunistyczne przemiany

Wyniki naszych badań chcemy upubliczniać poprzez przygotowywane publikacje, udział w konferencjach i warsztatach oraz organizację serii seminariów.
Nasza grupa, w skład której wchodzą obecnie przedstawiciele socjologii, prawa, geografii oraz organizacji działających na rzecz kobiet w krajach post-komunistycznych ma formułę otwartą - zapraszamy wszystkich chętnych do wzięcia udziału w pracach zespołu.