Gdyby zapytano nas o kwestię niewolnictwa stwierdzilibyśmy, iż należy ona do wyłączności czasów starożytnych, gdy była uznawana wręcz za stan naturalny. Okazuje się jednak, iż nic bardziej błędnego, gdyż w XXI wieku niewola pozostaje istotnym problemem o znaczeniu światowym. Współczesną formą niewolnictwa, naruszającą podstawowe prawa człowieka, stanowiącą wręcz najszybciej rozwijającą się działalność przestępczą, jest handel ludźmi. Co roku w samej Unii Europejskiej ofiarą handlarzy pada ponad sto tysięcy osób. Na całym świecie liczba ta jest, według danych statystycznych, siedmiokrotnie wyższa.
Wzmacnianiu i rozwojowi handlu ludźmi sprzyjajÄ… procesy globalizacyjne, wykorzystywanie nowych technologii, szybkość i Å‚atwość podróżowania. Zjawisko handlu czÄ™sto powiÄ…zywane jest z nielegalnÄ… imigracjÄ…. Przemytnicy–handlarze oferujÄ… transport, czasowe zakwaterowanie, faÅ‚szywe dokumenty. Ceny ich usÅ‚ug sÄ… bardzo wysokie, a ich spÅ‚aty wymuszane czÄ™sto w drodze nielegalnego zatrudnienia lub prostytucji.
Ofiarami handlu ludźmi są w przeważającej mierze kobiety. Jako przyczyny takiego stanu rzeczy upatruje się przede wszystkim feminizację ubóstwa, bezrobocie, braki w wykształceniu oraz dyskryminację ze względu na płeć w krajach pochodzenia ofiar. Właśnie na ludzkiej nędzy, braku perspektyw, pozbawieniu środków do życia i dyskryminowaniu w kraju żerują handlarze, kierując się chęcią uzyskania zysków i wykorzystując popyt na wspomniane usługi. Interpol, ONZ, Międzynarodowa Organizacja ds. Dyskryminacji oraz inne międzynarodowe agencje potwierdzają, iż handel ludźmi jest o wiele bardziej dochodowy niż handel bronią i narkotykami, przy czym kary za ten pierwszy są ogólnie niższe od kar za dwa pozostałe.
Informacje, jakie udaÅ‚o siÄ™ zgromadzić na temat handlu kobietami, wskazujÄ…, iż od poczÄ…tku lat 90. coraz wiÄ™cej ofiar wywodzi siÄ™ z Europy Åšrodkowo-Wschodniej, o ile wczeÅ›niej dotyczyÅ‚o to głównie kobiet z Azji, Ameryki PoÅ‚udniowej oraz Afryki. Nadto Europol wskazywaÅ‚, iż w 2002 r. 500 tysiÄ™cy kobiet zostaÅ‚o wysÅ‚anych do Unii Europejskiej. Przyczyn tych zmian upatruje siÄ™ w przeksztaÅ‚ceniach geopolitycznych ostatnich 20 lat, w rozpadzie bloku sowieckiego, radykalnym zakwestionowaniu ideologii komunistycznej, globalizacji komunikacji, jakie to wynaturzyÅ‚y wizjÄ™ „wyzwolenia seksualnego” wÅ‚aÅ›nie na korzyść swobodnego utowarowienia kobiet.
Handel kobietami jest zjawiskiem o charakterze i skali międzynarodowej. Dlatego też walka z handlem ludźmi, w tym kobietami, jest wyzwaniem dla całej społeczności międzynarodowej i właśnie na poziomie ogolnoświatowym konstytuowały się jej początki. Podnosi się, iż niedostrzeganie przez lata współzależności powiązań prawa krajowego i międzynarodowego w zwalczaniu handlu ludźmi i niepodejmowanie konsekwentnych, spójnych działań należy do istotnych przyczyn rozwoju tego zjawiska.
Wspólnota Europejska aktywnie włączyła się w walkę z handlem kobietami, tworząc także własne instrumenty prawne w tym zakresie. Zgodnie z traktatami Wspólnot Europejskich i Traktatem o UE, to same kraje członkowskie odpowiadają za zapewnienie u siebie bezpieczeństwa i porządku publicznego, m. in. więc za walkę z handlem ludźmi. Jednakże ciężar i transgraniczność tego przestępstwa uzasadnił, iż indywidualne zajęcie się tym problemem jest niewystarczające. Konieczne stało się rozwiązanie całościowe.
Zapleczem prawnym Wspólnoty dla walki z handlem ludźmi jest Decyzja ramowa 2002/629/WSiSW w sprawie zwalczania handlu ludźmi z 19 lipca 2002 roku. Ma ona uzupełnić dotychczasowe rozwiązania oraz wzmocnić postanowienia Konwencji Narodów Zjednoczonych Przeciwko Międzynarodowej Przestępczości Zorganizowanej wraz z Protokołem o Zapobieganiu, Zwalczaniu oraz Karaniu za Handel Ludźmi, w Szczególności Kobietami i Dziećmi. Decyzja zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia w ich prawie wewnętrznym możliwości ścigania i karania czynów, które mieszczą się w definicji handlu ludźmi. Z decyzji wynika obowiązek penalizacji wszystkich form przestępstwa handlu ludźmi, a także usiłowania jego popełnienia.
W Decyzji ramowej odniesiono się m. in. do ochrony i pomocy dla ofiar handlu ludźmi. Szczegółowo kwestie te reguluje jednak Dyrektywa Rady UE w sprawie dokumentu pobytowego wydawanego obywatelom państw trzecich, którzy są ofiarami handlu ludźmi lub podlegali działaniom ułatwiającym nielegalną imigrację, a którzy współpracują z właściwymi władzami, z dnia 29 kwietnia 2004 roku. Krytykowanym rozwiązaniem powołanej dyrektywy jest pozostawienie państwom członkowskim określenia szczegółów w zakresie poziomu ochrony gwarantowanej ofiarom, co skutkuje różnicami w standardach.
Na konieczność pomocy ofiarom oraz przyspieszenia wdrażania postanowień Dyrektywy zwróciła uwagę w swym sprawozdaniu posłanka Edit Bauer. Parlament Europejski, przyjmując sprawozdanie, wezwał państwa członkowskie do zagwarantowania ofiarom, niezależnie od tego, czy współpracują one z właściwymi organami, czy też nie, dostępu do krótkoterminowego statusu pobytowego, z uwzględnieniem trwającego przynajmniej 30 dni okresu refleksji/rekonwalescencji, a także dostępu do informacji o procedurach prawnych i administracyjnych w języku zrozumiałym dla ofiar, wraz z bezpłatną pomocą prawną.
Same rozwiązania legislacyjne nie są jednak wystarczające dla zwalczania przestępstwa handlu ludźmi. Konieczne było stworzenie narzędzi i instrumentów służących wzmacnianiu polityki w zakresie walki z tym przestępstwem. Kierując się tymi postulatami, podczas Konferencji Przeciwko Handlowi Ludźmi w 2002 roku przyjęto Deklarację Brukselską. Dokument ten zawiera listę standardów i dobrych praktyk zalecanych krajom członkowskim, służących poprawie skuteczności walki z procederem handlu ludźmi. Podkreśla się w nim ogromną wagę wymiany informacji, programów pomocy i kampanii promocyjnych, mających charakter także prewencyjny. Wskazuje się konieczność badania przyczyn handlu ludźmi, podnoszenia świadomości społecznej, tak by móc zapobiegać temu procederowi.
W maju 2001 r. Komisja UE uruchomiła Europejskie Forum na rzecz Zapobiegania Przestępczości Zorganizowanej w celu omawiania nowych metod zapobiegania przestępczości zorganizowanej. W ramach tej struktury krajowe organizacje odpowiedzialne za przestrzeganie prawa, grupy biznesowe i profesjonalne, badacze naukowi, organizacje pozarządowe i społeczeństwo obywatelskie regularnie omawiają problem handlu ludźmi.
Istotnym narzędziem walki z problemem są także programy finansowe. Szczególnym z punktu widzenia walki z handlem kobietami jest program Daphne, dotyczący przemocy wobec kobiet, z którego budżetu finansuje się walkę z handlem kobietami.
Ważnym krokiem, mającym na celu ocenę skali zjawiska handlu ludźmi oraz zapewnienie Komisji pomocy w tworzeniu dalszych inicjatyw polityki w tej dziedzinie, było powołanie w dniu 25 marca 2003 roku Grupy Ekspertów do Walki z Handlem Ludźmi. Efektem pierwszych prac i jedenastu spotkań owej grupy konsultacyjnej było przygotowanie raportu zawierającego ocenę zjawiska handlu ludźmi w Europie i jego uwarunkowań, a także rekomendacji dla organów Unii i państw członkowskich.
W najnowszym dokumencie Parlamentu Europejskiego, z 17 stycznia 2006 r. – Rezolucji w sprawie strategii zapobiegania handlowi kobietami i dziećmi narażonymi na wykorzystywanie seksualne - dokonano swoistego podsumowania dotychczasowych kroków, podjÄ™tych w celu walki z przestÄ™pstwem handlu ludźmi. Spotyka siÄ™ tam przykre, ale jakże prawdziwe sÅ‚owa. Parlament podkreÅ›liÅ‚ bowiem, że pomimo Traktatów, przyjÄ™tych już licznych kroków legislacyjnych oraz poczynionych deklaracji politycznych, jak Deklaracja Brukselska z 2002 r., które podkreÅ›lajÄ… polityczny priorytet zwalczania handlu ludźmi, a w szczególnoÅ›ci kobietami i dziećmi, nie poczyniono żadnych realnych i zauważalnych postÄ™pów w tej kwestii.
W związku z tym podkreślono, iż nadeszła najwyższa pora, aby wyznaczyć jasne i konkretne cele tak, aby zmniejszyć o połowę liczbę ofiar handlu ludźmi w ciągu najbliższych dziesięciu lat. Za najwyższy i nadrzędny cel postawiono jednak całkowite i jak najszybsze wyeliminowanie tej formy przestępczości.
Parlament wskazaÅ‚, że „czynnikami napÄ™dzajÄ…cymi” handel kobietami sÄ…: ubóstwo, wykluczenie spoÅ‚eczne, bezrobocie, brak wyksztaÅ‚cenia, korupcja, dyskryminacja i przemoc wobec kobiet. Tylko promowanie równoÅ›ci pÅ‚ci we wszystkich politykach UE oraz wdrażanie krajowego ustawodawstwa dotyczÄ…cego równych szans pozwoli wiÄ™c na efektywnÄ… walkÄ™ z procederem Walka ta ma szansÄ™ zakoÅ„czyć siÄ™ wygranÄ… wyÅ‚Ä…cznie przy caÅ‚oÅ›ciowym, zintegrowanym i wielodyscyplinarnym podejÅ›ciu i współpracy na szczeblu paÅ„stw UE i na szczeblu ogólnoÅ›wiatowym.
PowoÅ‚ana rezolucja oraz wczeÅ›niejsze regulacje, instytucje i programy w wielkim stopniu skierowane sÄ… do kobiet (a także do dziewczynek – dzieci) gdyż to wÅ‚aÅ›nie ich, jak już zostaÅ‚o zaznaczone, w przeważajÄ…cej mierze dotyczy problem przestÄ™pstwa handlu ludźmi. To one sÄ… czÄ™stokroć ofiarami tego uwÅ‚aczajÄ…cego godnoÅ›ci i praw czÅ‚owieka przestÄ™pstwa. Walka z nim stanowi jedno z najpoważniejszych wyzwaÅ„ XXI wieku i jest wyzwaniem nie tylko dla Unii Europejskiej, ale i caÅ‚ego Å›wiata.



Literatura i dokumenty:


Bauer E., Sprawozdanie w sprawie zwalczania handlu ludźmi – zintegrowane podejÅ›cie oraz propozycje planu dziaÅ‚ania, A6-0368/2006
Czarna ksiÄ™ga kobiet, red. – Ch. Ockrent Warszawa 2007
Decyzja ramowa Rady nr 2002/629/WSiSW z dnia 19 lipca 2002 r. w sprawie zwalczania handlu ludźmi, Dziennik Urzędowy L 203
Dyrektywa w sprawie dokumentu pobytowego wydawanego obywatelom państw trzecich, którzy są ofiarami handlu ludźmi lub wcześniej byli przedmiotem działań ułatwiających nielegalną imigrację, którzy współpracują z właściwymi organami z dnia 29 kwietnia 2004 r., Dziennik Urzędowy L 261
Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Sprawiedliwości, Wolności i Bezpieczeństwa, Handel ludźmi
Lasocik Z. - red., Handel ludźmi. Zapobieganie i ściganie,Warszawa 2006
Rezolucja w sprawie strategii zapobiegania handlowi kobietami i dziećmi narażonymi na wykorzystywanie seksualne P6_TA(2006)0005